Efekt Netflixa w polskiej literaturze. Co drugi widz serialu „Lalka” deklaruje chęć sięgnięcia po powieść Prusa

16 września w serwisie Netflix premierę miał 6-odcinkowy serial „Lalka” w reżyserii Pawła Maślony z Sandrą Drzymalską i Tomaszem Schuchardtem w rolach głównych. Wywołał on ogólnopolską dyskusję w mediach i social mediach. Agencja K+ Research sprawdziła, jak produkcja wpłynęła na stosunek Polek i Polaków do powieści Bolesława Prusa, która stanowiła inspirację dla twórców.

Z badania wynika, że adaptacja powieści Bolesława Prusa ma bezpośrednie przełożenie na decyzje czytelnicze Polaków. Aż 46% widzów serialu deklaruje ochotę na ponowne przeczytanie „Lalki”. Wśród osób, które dopiero planują seans, rozważa to co trzeci badany. Zupełnie inaczej wygląda to w grupie, która serialu w ogóle nie zamierza oglądać – tam po Lalkę chce sięgnąć już tylko co dziesiąty Polak. Wynik pokazuje silny związek między kontaktem z produkcją a gotowością do lektury książki.

Dla wielu widzów doświadczenie serialu nie kończy się na ekranie:

• 11% oglądających już rozpoczęło lekturę powieści, choć od premiery minęły niecałe 2 tygodnie.
• 21% zamierza przeczytać ją w najbliższym czasie.
• 30% milenialsów deklaruje gotowość do ponownego przeczytania książki.
• 15% widzów po obejrzeniu produkcji zaczęło poszukiwać w sieci informacji o samej powieści, Bolesławie Prusie, jego pozostałych utworach czy kontekście historycznym XIX wieku.

– Słowo i obraz pozostają w dwuznacznej relacji – współpracy i konkurencji. Być może „jeden obraz wart jest tysiąca słów”, ale bez zdolności nazwania treści obrazu, pozostaje on nieczytelny. A poza tym słowo zostawia więcej pola wyobraźni. I tak trwa ten spór przez wieki. Ekranizacja klasycznej powieści, jaką jest „Lalka”, nie jest w oczywisty sposób sojusznikiem osób zatroskanych o poziom czytelnictwa w Polsce. Film nakręcony na podstawie literatury może się bowiem stać swego rodzaju usprawiedliwieniem nieczytania książki: „Nie czytałem, ale widziałem film”. Dlatego cieszą mnie bardzo wyniki badania przeprowadzonego wśród widzów serialu Pawła Maślony. Niemal połowa oglądających deklaruje chęć lektury powieści. Nawet jeśli nie wszyscy spełnią swoje postanowienie, można się spodziewać bardzo dużego zainteresowania literacką „Lalką”. Kto wie, może właśnie radykalne odstępstwo scenariusza od fabuły powieści sprowokowało chęć sprawdzenia, „jak było naprawdę”? Co dla mnie szczególnie ważne, serial włącza powieść Prusa do bieżącego życia literackiego i kulturalnego, wyrywając ją z głównie szkolnego i akademickiego środowiska czytelniczego. Czytanie klasyków dobrze nam robi w każdym wieku, ale po ustaniu obowiązku szkolnego daje najwięcej przyjemności i pożytku – zauważa prof. Ryszard Koziołek, literaturoznawca, rektor Uniwersytetu Śląskiego.

Serial, który przełamuje schematy

W Polsce „Lalka” niesie ze sobą ogromny kapitał kulturowy.

Gala Effie z nową datą. Podczas wydarzenia wręczone zostaną także pierścienie Marketing Master by SAR 

• 8% badanych przyznaje, że wcześniej praktycznie nie znało tej historii.
• Dla 41% respondentów kontakt z powieścią ograniczał się do obowiązkowej lektury w szkole, do której od tamtej pory nie wracali.
• 56% widzów uważa, że produkcja skutecznie zachęca do powrotu do książki osoby znające ją głównie ze szkoły (pogląd ten jest najsilniejszy wśród reprezentantów pokolenia X – 71%).
• Ponad połowa (57%) oglądających twierdzi, że serial czyni historię zaprezentowaną przez Prusa bardziej interesującą dla współczesnego odbiorcy.
• Trzech na pięciu badanych (60%) dostrzega w „Lalce” Pawła Maślony potencjał do zainteresowania klasyką młodszych pokoleń.

– Ekranizacja zachęca do przeczytania powieści. Widać to w corocznych wynikach badań czytelnictwa. Sama zapowiedź ekranizacji spowodowała awans Prusa w rankingu najpoczytniejszych pisarzy w badaniu czytelnictwa Biblioteki Narodowej na pozycję szóstą. Po premierze 16 września „Lalka” awansowała na drugie miejsce najpopularniejszych publikacji na Polona.pl, która zawiera 4 mln publikacji. W tygodniu premiery czytanie rozpoczęło pięć tysięcy osób. We wrześniu nastąpił znaczący wzrost liczby wyświetleń „Lalki”– o 479%. W jednej z największych bibliotek miejskich, w Bibliotece Kraków, od premiery odnotowano wzrost wypożyczeń o 30% w porównaniu do września roku ubiegłego. W tym roku aż 3/4 to osoby dorosłe – stwierdza dr Tomasz Makowski, dyrektor Biblioteki Narodowej.

Aż 72% Polaków zgadza się ze stwierdzeniem, że „Lalka” Bolesława Prusa jest ważnym dziełem polskiej kultury (w grupie Baby Boomers odsetek ten sięga 87%, wśród Gen X wynosi 65%, Milenialsów – 61%, a Gen Z – 51%). Dodatkowo, 64% widzów ocenia, że serial pokazuje, iż klasyczna polska literatura wciąż potrafi inspirować. Wśród osób, które obejrzały cały sezon produkcji, przekonanie to wzrasta do 73%.

Wyniki badania pokazują, że współczesne adaptacje klasycznych dzieł literackich rezonują ze współczesną widownią. Sukces nowej interpretacji „Lalki” w serwisie Netflix potwierdza, że historie w autorskich interpretacjach mogą powodować powroty do literatury narodowej.