Jak GenAI zmienia polski rynek pracy [RAPORT NASK i ILO]

Niewiadomo, jakie zmiany nastąpią w związku z rozwojem generatywnej sztucznej inteligencji na rynku pracy – taki wniosek, mówiąc w skrócie i uproszczeniu – płynie z najnowszego raportu „Generatywna sztuczna inteligencja a polski rynek pracy” NASK i ILO. 

• Aż 2/3 badanych nie potrafi powiedzieć, czy to dla nich pozytywne czy negatywne zjawisko.  

Pełna treść raportu dostępna tutaj.

Najważniejsze wnioski

Jest wiele obaw, a wśród najczęściej wymienianych są:

• spadek zarobków w swoich branżach (41,3 proc.),

• redukcja zatrudnienia ze względu na automatyzację zadań (29,3 proc.).  

Jednocześnie, respondenci, odpowiadając na pytanie, jak GenAI będzie oddziaływać na ich zawód w ciągu najbliższych pięciu lat, twierdzą, że ten wpływ będzie umiarkowany lub niewielki (kolejno 31,2 proc. i 26,1 proc.).

Oznacza to, że wizja „przejęcia” naszej pracy przez sztuczną inteligencję pozostaje dla badanych raczej problemem dalszej przyszłości.

• Jedna czwarta z nich uważa, że wpływ GenAI będzie znaczny (16,5 proc.) lub całkowity (5,5 proc.). 

Z badań wynika, że ponad 5 mln stanowisk (30,3 proc.) może zostać częściowo zautomatyzowanych z wykorzystaniem GenAI.

• Ponad 800 tys. osób (co stanowi 4,9 proc. zatrudnionych) pracuje w zawodach o najwyższej podatności na AI. Czyli tych, w których wykonywanie większości zadań może przejąć sztuczna inteligencja.  

• Najbardziej podatną na wpływ GenAI grupą są pracownicy biurowi. Wśród nich aż 71,6 proc. wykonuje zadania możliwe do zautomatyzowania, a niemal połowa (47,2 proc.) znajduje się w grupie najwyższego ryzyka.   

Kobiety bardziej zagrożone

Dane z badań NASK i ILO ujawniły nie tylko technologiczną rewolucję, ale także głębokie nierówności strukturalne. Wpływ GenAI najbardziej dotyczy tych miejsc pracy, w których większość pracowników stanowią kobiety.  

• 39,1 proc. z nich pracuje w zawodach, które mogą zostać zmienione przez automatyzację, podczas gdy wśród mężczyzn – w tym samym przedziale wiekowym 15-24 lata – odsetek ten wynosi zaledwie 22,7 proc. Ta dysproporcja utrzymuje się we wszystkich grupach wiekowych.  

• Najmłodsza grupa pracowników w wieku 15-24 lata – tym razem obu płci – najbardziej ze wszystkich badanych grup obawia się wpływu sztucznej inteligencji na ich zatrudnienie. Jedna czwarta z nich przewiduje konieczność przebranżowienia się. Wraz z wiekiem świadomość wpływu GenAI maleje.  

Jednocześnie, pracownicy widzą szansę na przyspieszenie pracy z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, lecz obawiają się utraty kontroli.   

Czy pracownicy używają GenAI w pracy?

Raport pokazuje także, czy i jak pracownicy korzystają ze sztucznej inteligencji. Najczęściej odpowiedź twierdząca padała w najmłodszej grupie badanych – 15-24 lata.  

• Tylko 9,4 proc. respondentów deklaruje, że w ich miejscu pracy narzędzia GenAI zostały już wdrożone (stan na grudzień 2024). Niemal połowa (44,5 proc.) twierdzi, że pracodawca nie planuje korzystania z GenAI, a 27,2 proc. nie ma wiedzy na ten temat. Jedynie 19 proc. respondentów mówiło o planach implementacji narzędzi sztucznej inteligencji. To pokazuje niski poziom rozpowszechnienia technologii na polskim rynku pracy. 

• 63 proc. osób pracujących nie wie, jak GenAI wpłynie na ich pozycje na rynku pracy.  

Raport pokazuje, że wdrażanie technologii opartych na GenAI to nie tylko wyzwanie technologiczne.

– Przede wszystkim społeczne i strukturalne. Musimy pamiętać o działaniach systemowych, które uwzględniają nierównomierny wpływ tych technologii na różne grupy społeczne – szczególnie kobiety, młodych pracowników, osoby starsze. Należy brać pod uwagę ich obawy i zgłębiać powody, dla których nie chcą sięgać po sztuczną inteligencję w pracy – podkreśla dr Troszyński, pod którego redakcją powstawał raport.

– Nasze badanie jest dowodem na to, że podobnych działań powinniśmy prowadzić więcej. GenAI to dziś nieodłączna część naszego życia, a będzie przecież stanowiła coraz większy jego obszar. Dlatego badanie jej wpływu na pracowników i szerzej – rynek pracy – wydaje się niezbędną wiedzą w obliczu tak szybko zmieniającej się rzeczywistości – dodaje Filip Konopczyński, dyrektor Biura i Analiz w NASK i współautor raportu.

Narzędzie ILO-NASK Index

Autorzy raportu opracowali narzędzie, które pozwala na oszacowanie, w jakim stopniu nasz zawód może zostać zautomatyzowany przez sztuczną inteligencję.  

Global Index of Occupational Exposure (ILO-NASK Index) jest już stosowany m.in. w pracach Banku Światowego przy modelowaniu wpływu AI na gospodarkę oraz przez ILO w badaniach „Observatory on AI and Work”. Międzynarodowa wersja badania, nad którą pracują eksperci NASK i ILO, znajdzie swoje zastosowanie w diagnozach rynku pracy wielu krajów zrzeszonych w ILO. 

Narzędzie jest już dostępne na stronie internetowej NASK.